« تهذيب الاخلاق و تطهير الاعراق » نام دارد كه موضوع آن سعادت است . بنابر نظر وى اخلاق صادر از نفس است و از اين رو در آغاز به معرفت نفس و قواى آن مىپردازد و سپس از فضائل و رذائل سخن مىگويد . او مانند افلاطون فضائل را تحت چهار فضيلت اصلى ( حكمت ، شجاعت ، عفّت ، عدالت ) در مىآورد و آنگاه به نظريهء ارسطو دربارهء اعتدال و حدّوسط توجّه مىكند و نيل به فضيلت اعتدال را به وسيلهء عقل مىداند ، و ميان سعادت و فضيلت ربط مىدهد . غزالى ( 450 - 505 ) ، از علماى بزرگ اسلام و كلامى و صوفى بود . مهمترين كتاب وى به نام ( احياء علوم الدين ) در اخلاق و مسائل دينى و تصوّف به زبان عربى است . اين كتاب در عالم اسلام مشهور بوده و موافقان و مخالفانى داشته است . دومين كتاب مهم او به فارسى است به نام « كيمياى سعادت » كه بيشتر آن در اخلاق است و خلاصه اى است از كتاب « احياء » . غزالى در بحث از فضائل و رذائل توجّه به اصلاح اخلاق دارد و تكيهء وى در درجهء اوّل به دين است ، لكن به آراء اخلاقى فلاسفه ، نظير افلاطون و ارسطو ، نيز نظر داشته است . وى بر خلاف معتزله قائل است كه اعمال في نفسه زيبا و زشت نيست بلكه خير آن است كه خدا به آن امر فرموده و شر آن است كه از آن نهى كرده است . بنابر اين قول او مطابق رأى اشاعره است . مع هذا در اين قول خود همه جا ثابت قدم نمانده و در آراء او تناقض ديده مىشود ، مثلا در جائى از كتاب « احياء » مىگويد : « دروغ حرام نيست مگر از اين جهت كه در آن زيانى براى مخاطب يا غير او هست » . به طور كلَّى هدف غزالى از تهذيب اخلاقى سعادت اخروى است و در نظر وى فضيلتى كه دين به آن امر مىكند با اخلاق نيك يكى است . خواجه نصير الدين طوسى ( 597 - 672 ) ، از نامدارترين دانشمندان اسلام و از بزرگترين علماى اماميه ، علاوه بر علوم دينى در حكمت و بيشتر علوم زمان خود استادى و مهارت داشت . تأليف معروفتر او در علم اخلاق « اخلاق ناصرى » است . مأخذ عمدهء وى در اين تأليف بنا به گفتهء خود او كتاب « تهذيب الاخلاق » ابن مسكويه است . خواجهء طوسى كتاب ابن مسكويه را از عربى به فارسى در آورده و با تغييراتى كتاب خود را ساخته و پرداخته است ، جز اينكه كتاب ابن -